نگاشته شده
به تاريخ 27/9/87

معرفي كتاب:
انگليسي به زبان آدميزاد
(به بهانه "فرهنگ انگليسي به انگليسي Cobuild")

Collins Cobuild Student's Dictionary ناشر: (در ايران) فرهنگ معاصر قيمت: 4500 تومان تعداد صفحات: 836 صفحه (فرهنگ) + 222 صفحه (راهنماي گرامر) شابك: 964-5545-84-6 اگر اين كتاب را مي‌خواهيد ...

سابقه آشنايي من با فرهنگ Cobuild انتشارات Collins به سال‌ها پيش برمي‌گردد. اولين بار مدير انتشارات هرمس در گفتگوئي نسخه‌اي از اين فرهنگ را به من نشان داد و ويژگي خاص آن را در معني‌گذاري (كه كمي پايين‌تر به آن اشاره خواهم كرد) برايم توضيح داد. بعد از آن معرفي اوليه هميشه دلم مي‌خواست نسخه‌اي از اين فرهنگ را داشته باشم و هر سال (در آن سال‌ها كه هنوز حال و حوصله پرسه در سالن‌هاي فروش كتاب خارجي نمايشگاه بين‌المللي كتاب را داشتم) توي نمايشگاه به دنبال اين فرهنگ لغت انگليسي به انگليسي مي‌گشتم، اما هيچ‌گاه موفق نشدم آن را در واويلاي نمايشگاه كتاب تهران پيدا كنم!

بعدها اما در همين "جلوي دانشگاه" خودمان نسخه افست شده‌اي از اين فرهنگ را ديدم و بدون تامل خريدمش. دقيقا نمي‌دانم چه سالي بود اما شناسنامه كتاب مي‌گويد كه در سال 1377 منتشر شده. ويژگي اين نسخه "سنگين‌وزني‌اش" بود. يك فرهنگ حدودا 2000 صفحه‌اي كه با كاغذ افست چيزي حدود 6-7 كيلو وزن دارد و خوب اصلا فرهنگ خوش‌دستي محسوب نمي‌شود.

با اين حال اين خريد در آن سال‌ها تب Cobuildخواهي من را فرو نشاند و فرهنگ افست شده جائي در قفسه‌هاي كتابخانه قرار گرفت و به خاطر قد و قواره و ابعاد بددستش چندان مورد استفاده و رجوع قرار نگرفت.

تا امسال كه نمي‌دانم بابت چه كاري داشتم در وب سايت انتشارات فرهنگ معاصر گردش مي‌كردم و يكدفعه ديدم كه اين ناشر نسخه جديدي از فرهنگ Cobuild را در ميان كتاب‌هايش معرفي كرده. دوباره فيل‌ام ياد هندوستان كرد و از آنجا كه كتاب قيمت معقولي هم داشت گفتم يكبار ديگر شانس‌ام را بيازمايم و اين نسخه جديد را هم سبك سنگيني بكنم. كتاب كه رسيد ديدم هم وزن معقولي دارد و هم ابعاد خوش‌دستي، و علاوه بر اين همان Cobuild است با همان ويژگي‌هاي هميشگي. پس فكر كردم بد نيست كمي در مورد اين فرهنگ برايتان پرگوئي كنم.

آوازه فرهنگ Cobuild بيشتر به اين خاطر است كه اين فرهنگ برپايه بانك اطلاعاتي غول‌آسايي از متن‌هاي ادبي، مطالب روزنامه‌ها، نمايشنامه‌ها و فيلمنامه‌ها و هر آن چيز ديگري كه مي‌تواند به عنوان مواد اوليه فرهنگ‌نويسان براي شناخت زبان انگليسي و استخراج كلمات و عباراتي كه لازم است در يك فرهنگ لغت معرفي و معنا شوند، بوجود آمده.

در اواسط دهه 80 ميلادي دانشگاه بيرمنگام و انتشارات Collins با همكاري يكديگر و به سرپرستي جان سينكلر، يكي از استادان دانشگاه بيرمنگام، اقدام به ايجاد اين بانك اطلاعاتي كردند كه بعدها The Bank of English نام گرفت. با رشد اين بانك اطلاعاتي و قرار گرفتن ابزارهاي نرم‌افزاري لازم در اختيار زبان‌شناسان براي استفاده از امكانات اين بانك، فرهنگ Cobuild يكي از اولين "محصولاتي" بود كه با كمك اين مجموعه عظيم اطلاعات متني توليد و به بازار عرضه شد. در حال حاضر "بانك زبان انگليسي" حاوي بالغ بر 524 ميليون كلمه است و كار بروزرساني و گسترش آن نيز بصورت پيوسته ادامه دارد.

ويژگي اصلي فرهنگ Cobuild
فرهنگ Cobuild هم مثل همه فرهنگ‌هاي ديگري كه ريز و درشت در بازار وجود دارند حاوي كلمات و معاني آنهاست. انتشارات Collins، مثل ديگر ناشرين "ديكشنري"ها، تلاش مي‌كند تا با غني كردن "زيورآلات" اين فرهنگ در چاپ‌هاي مختلف نظر مشتريان را به خريد آن جلب كند و در بازار رقابتي فروش فرهنگ از ديگر رقبا عقب نماند. در صفحات ابتدايي Cobuild Student Dictionary دو صفحه‌ي راهنما (قالب PDF، 1.27 MB) آمده كه تقريبا تمامي ويژگي‌هاي فني فرهنگ را در آن به خواننده معرفي مي‌كند.

اما آنچه كه از نظر من ويژگي اصلي و يگانه اين فرهنگ است، شيوه معني‌گذاري كلمه‌ها و عبارات است. قبل از آنكه توضيحي در اين‌باره بياورم، بد نيست نگاهي به دو سرشناسه نمونه از خود فرهنگ بياندازيم. مثلا Cobuild در معني اول لغت Opposite آورده:

opposite: If one thing is opposite another, it is facing it. (Collins Cobuild Student's Dictionary, pp482)

همين لغت در فرهنگ نقلي The Oxford Minidictionary (كه سال‌هاست از آن استفاده مي‌كنم) چنين معني‌گذاري شده:

opposite: facing. (The Oxford Minidictionary, 1984, pp306)

و يك مثال ديگر:

era: an era is a period of time that is considered as a single unit because it has a particular feature. (Collins Cobuild Student's Dictionary, pp229)

era: period of history. (The Oxford Minidictionary, 1984, pp144)

نمي‌دانم با خواندن اين دو نمونه چقدر متوجه شده‌ايد كه روش معني‌گذاري فرهنگ Cobuild با ديگر فرهنگ‌هاي موجود در بازار فرق مي‌كند. و نمي‌دانم چرا در اين نسخه جديد فرهنگ كه انتشارات فرهنگ معاصر آن را در ايران توزيع مي‌كند (كتاب ويراست دوم و مربوط به سال 2002 ميلادي است) توضيحي درباره اين ويژگي داده نشده (شايد هم من پيدايش نكردم). اما خوشبختانه در آن ويرايش قديمي‌تر و سنگين‌ وزن مربوط به سال 1377 خودمان و سال 1995 ناشر اصلي، جان سينكلر كه در آن زمان سرويراستار فرهنگ Cobuild هم بوده در توضيحات مبسوطي در ابتداي كتاب، با اشاره به ويراست اول فرهنگ، موضوع را اينچنين توضيح مي‌دهد:

در فرهنگ اوليه متفاوت‌ترين مشخصه، استفاده از جملات كامل انگليسي براي مشخص كردن معني كلمات بود. براي اولين بار در يك فرهنگ مدرن انگليسي، معني‌گذاري عبارت‌ها در فرهنگ به همان سبكي انجام شده بود كه يك فرد عادي معمولا در محاوره براي روشن كردن معني كلمه‌اي براي شخص ديگر از آن استفاده مي‌كند. ما در مورد اين ويژگي فرهنگ نظرات بسياري دريافت كرديم و در اين ويرايش جديد نيز همان روش را بسط و گسترش داديم.
براي بعضي از استفاده‌كنندگان فرهنگ كه انتظار معني‌هاي كوتاه سنتي را دارند، معني‌گذاري فرهنگ Cobuild ممكن است "از سر دل سيري" و تا حدي حرام كردن وقت خودشان و فضاي فرهنگ به نظر برسد. اما اگر با دقت به روشي كه معني عبارت‌ها جمله‌بندي شده‌اند دقت كنيد متوجه خواهيد شد كه هر كلمه براي اين انتخاب شده تا جنبه‌اي از معني عبارت اصلي را به نمايش بگذارد. و تا آنجا كه امكان داشته تلاش شده تا لغت‌هايي كه در معني‌گذاري كلمات بكار مي‌روند متداول‌تر از كلمه‌اي باشند كه معني مي‌شود. (فرهنگ Cobuild انتشارات Collins, چاپ 1995، صفحه xi)

سينكلر بعد با ذكر مثالي به توضيح مساله مي‌پردازد. مثال او بر اساس معني اول كلمه mean در كاركرد فعلي است كه در فرهنگ Cobuild چنين توضيح داده شده:

mean: if you want to know what a word, code, signal, or gesture means, you want to know what it refers to or what message it conveys. (Collins Cobuild English Dictionary, 1995 edition, pp1031)

سينكلر بر اساس اين مثال چنين توضيح خود را ادامه مي‌دهد (از آنجا كه احتمال مي‌دادم ترجمه ناشيانه من معني توضيح نويسنده را خدشه‌دار كند، همان متن انگليسي مربوط به اين بخش را از فرهنگ عينا آورده‌ام):

Shorter definitions just do not tell you as much. For example, the first verb sense of mean might be defined as just 'signify', which is true, but is not all that can be said. The Coubuild Dictionary puts this in the setting 'If you want to know ...' - that is to say such a sense arises when someone is seeking information. The word 'if' indicates that this is an option, but a perfectly normal one, and 'you' tells us that it is not characteristic of any particular group of people (compare 'If a policeman arrests you ...').
Then the definition says that you may want to know the meaning of a 'word, code, signal or gesture', indicating that these are the typical kinds of subject that this sense of mean will be found with. Only after all this information do we come to the equivalent of 'signify': 'what it refers to or what message it conveys'. So there are 12 words before the headword in this sense, but every one of them conveys vital information that would be very difficult to put into a shorter definition. (Collins Cobuild English Dictionary, 1995 edition, pp xi)

فرهنگ نقلي آكسفورد من در توضيح شكل فعلي همين كلمه چنين آورده است:

mean: intend; have as equivalent word(s) in the same or another language. (The Oxford Minidictionary, 1984, pp273)

آفرين به همت انتشارات فرهنگ معاصر!
و بالاخره اينكه، وقتي اولين‌بار متوجه شدم كه انتشارات فرهنگ معاصر اين نسخه از فرهنگ Cobuild را عرضه مي‌كند پيش خودم گفتم: "باز هم يك كپي‌برداري ديگر از آثار ديگران!" اما بعد كه كتاب به دستم رسيد ديدم ناشر در ابتداي كتاب آورده:

براساس قراردادي كه بين موسسه انتشاراتي فرهنگ معاصر در تهران و HarperCollins Publishers در بريتانيا منعقد شده است اجازه تكثير و انتشار اين فرهنگ در ايران از طرف ناشر بريتانيايي منحصرا به موسسه فرهنگ معاصر واگذار شده است.

با در نظر گرفتن چاپ بسيار مناسب كتاب (نوع كاغذ، جلد، ... ) و قيمت بسيار معقول آن به نظر مي‌رسد كه مخالفان پذيرفتن قانون "حق مولف" يا همان "كپي رايت" اين بار كاملا مات شده باشند! انتشار فرهنگ Cobuild نشان مي‌دهد آنطور هم كه بعضي‌ها اظهار مي‌كنند گردن نهادن به "حق مولف" و پرداختن ارزش مادي اين حق به صاحبان خارجي آن باعث گران شدن كتاب و "ناممكن شدن" خريد آن نخواهد شد. درست انجام دادن كار احتمالا بيش از هرچيز مقداري همت مي‌خواهد كه اين بار انتشارات فرهنگ معاصر از خود نشان داده. درود!

"نوشته‌هايي به بهانه كتاب" معمولا در آخر هفته‌ها نوشته مي‌شوند و از طريق پست الكترونيك براي كليه مشتركين خبرنامه جيره‌كتاب ارسال مي‌شوند. اگر مايل به دريافت مستمر اين نوشته‌ها هستيد مي‌توانيد مشترك خبرنامه جيره‌كتاب بشويد.